Bí ẩn Chuông Nhật Tảo: "Bảo vật quốc gia" và câu chuyện lịch sử dân tộc Việt

Giữa lòng Thăng Long, Chuông Nhật Tảo (948) vang lên như minh chứng lịch sử, Phật pháp và tinh thần tự chủ Việt, lưu giữ hơn nghìn năm văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần dân tộc.

Giữa lòng Thăng Long cổ kính, trong không gian trang nghiêm của đình Nhật Tảo (Hà Nội), tiếng chuông trầm mặc ngân vang như lưu giữ cả lịch sử, văn hóa và tinh thần tự chủ của dân tộc. Chuông Nhật Tảo được đúc vào năm 948, dưới triều vua Ngô Quyền, thời điểm đất nước vừa giành lại độc lập sau hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc.

Ban đầu, chuông phục vụ nghi lễ tôn giáo của làng. Trong kháng chiến chống Pháp (1951 - 1953), đình Nhật Tảo bị chiếm làm đồn bốt, người dân đã kịp sơ tán các đồ thờ, trong đó có chuông, về văn chỉ để bảo quản. Khi đình được phục dựng vào năm 1994, quả chuông được đưa về vị trí cũ và nhanh chóng được công nhận là hiện vật đặc biệt quý hiếm trong hồ sơ di tích.

Quả chuông nhỏ bé cao 32 cm, miệng rộng 19 cm, nặng khoảng 6 kg, nhưng thể hiện trình độ đúc đồng tinh xảo của thế kỷ X. Chuông có dáng thượng thu hạ thách, quai đúc đôi thú đấu lưng vào nhau, tạo hình núm treo độc đáo. Thân chuông chia thành tám ô nổi, xen bốn núm gõ hình bông hoa 12 cánh – biểu tượng Thập nhị nhân duyên, nhắc về vòng nhân quả trong triết lý Phật giáo.

Điều đặc biệt nhất là 27 dòng chữ Hán, tổng cộng 211 chữ, khắc trên thân chuông, ghi lại thời điểm đúc, người công đức và mục đích sử dụng. Minh văn này biến Chuông Nhật Tảo thành tư liệu lịch sử quý giá, phản ánh đời sống xã hội, tôn giáo và tổ chức làng xã thời kỳ đầu độc lập.

Minh văn trên chuông không chỉ là văn học cổ mà còn là sử liệu. Nội dung ghi lại rằng các đệ tử Vô pháp môn – tổ chức tôn giáo kết hợp Đạo giáo và Nho giáo – cùng đóng góp và cúng dường chuông. Điều này phản ánh sự hòa hợp tôn giáo trong đời sống tâm linh Việt Nam buổi đầu độc lập, đồng thời minh chứng mô hình làng xã tự quản với các chức danh xã chủ, xã phó, xã phán quan, xã lục sự.

Theo GS.TS Đinh Khắc Thuần, đây là minh văn chữ Hán sớm nhất còn lại của thời kỳ độc lập tự chủ, giúp nhận diện đời sống tín ngưỡng Việt Nam thế kỷ X. Chuông Nhật Tảo vì thế vừa là pháp khí tôn giáo, vừa là chứng nhân lịch sử cho tinh thần độc lập dân tộc.

Về mặt Phật học, chuông mang đầy đủ đặc trưng pháp khí trong chùa. Tiếng chuông là Pháp âm – âm thanh thức tỉnh tâm linh, xua tan vô minh, nhắc nhở đại chúng quay về Chánh pháp. Bốn núm gõ tượng trưng bốn phương, 12 cánh hoa biểu tượng Thập nhị nhân duyên – nền tảng triết học Phật giáo. Mỗi lần tiếng chuông vang lên, là lời nhắc về vòng nhân quả và con đường giải thoát khổ đau.

Bài minh còn nhắc Vô pháp môn – thuật ngữ Đạo giáo – nhưng nội dung hướng về cầu an, tu phúc, giác ngộ và siêu độ, thể hiện tinh thần "tùy duyên hóa độ" đặc trưng của Phật giáo nhập thế. Việc cộng đồng làng xã cùng nhau đúc chuông, ghi danh công đức, phản ánh tinh thần "góp phước, gieo duyên" với Tam Bảo, đồng thời thể hiện tính cộng đồng và Phật giáo bình dân trong thời kỳ tự chủ đầu tiên.

Trong bối cảnh thời Ngô, Phật giáo trở thành trụ cột tinh thần, củng cố đạo đức và bản sắc dân tộc. Việc đúc chuông, khắc minh văn không chỉ là hành vi tôn giáo, mà còn là tuyên ngôn tinh thần độc lập, khẳng định vai trò Phật giáo trong nền tự chủ đầu tiên của Đại Việt.

Cách mạng Việt Nam góp phần định hình bản đồ chính trị thế giới Phi Hùng16:24:06 02/09/2025Sau khi giành được độc lập, thống nhất đất nước, Việt Nam bước vào công cuộc kiến thiết trong điều kiện vô cùng khó khăn trong tình trạng bị cấm vận, thiếu thốn vật chất cũng như gánh chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh.