Bà Chúa Xứ Thánh Mẫu Núi Sam và chuyện thế chấp tính mạng 3 đời thân tộc cứu dân

Giai thoại dân gian vùng Châu Đốc (An Giang), cái tên Huỳnh Thị Phú không chỉ gắn liền với sự giàu sang của dòng tộc Lê Công mà còn là biểu tượng của một "nữ kiệt" dám đem tính mạng cả gia tộc làm tài sản thế chấp để đổi lấy cái ăn cho người nghèo.

Dòng tộc "khai sơn phá thạch" nơi biên thùy

Thị xã Châu Đốc ngày nay vốn là vùng đất có lịch sử hàng trăm năm, gắn liền với những tên tuổi lẫy lừng như Nguyễn Hữu Cảnh, Thoại Ngọc Hầu. Thế nhưng, ít ai biết rằng để có một vùng biên trù phú như hiện tại, dòng họ Lê Công (gốc Thanh Hóa) đã có công cực lớn trong việc khẩn hoang lập ấp từ thế kỷ XVIII.

Dưới thời nhà Nguyễn, dòng họ này được nể trọng đến mức hai vị tổ phụ là ông Lê Công Thoàn và Lê Công Bích được phong tặng danh hiệu "Tiền hiền, Hậu hiền". Họ không chỉ có công mở đất mà còn hiến đất xây trường, lập chợ, giữ yên bờ cõi. Tuy nhiên, nhân vật "quyền lực" và giàu lòng nhân ái nhất trong gia tộc lại là một người phụ nữ: Bà Huỳnh Thị Phú.

Bản "hợp đồng" sinh tử với triều đình

Chuyện kể rằng, vùng Châu Đốc xưa kia lụt lội triền miên. Từ tháng 7 đến tháng 11 Âm lịch, nước từ thượng nguồn đổ về khiến ruộng đồng trắng băng, dân nghèo lâm cảnh đói khát cùng cực. Đỉnh điểm của sự đau thương là cảnh cha mẹ vì quá đói khổ phải bỏ con vào rừng hoặc đóng bè thả trôi sông Hậu với hy vọng mong manh có người cứu vớt.

Chứng kiến cảnh tượng đó, bà Huỳnh Thị Phú đã có những hành động phi thường: Mở kho thóc gia đình, cứu trợ khẩn cấp cho dân chạy lụt. Xây "nhà chung": Cho người bơi thuyền ra sông, vào rừng tìm vớt những đứa trẻ bị bỏ rơi về nuôi ăn học. Thế chấp bằng tính mạng: Khi kho thóc nhà cạn kiệt, bà quyết định xin vay lúa từ kho dự trữ của triều đình tại thành Châu Đốc.

Vào thời đó, kho lương triều đình là bất khả xâm phạm. Để nhận được sự chấp thuận từ Huế, bà Phú đã ký vào một bản cam kết ngặt nghèo: Nếu không trả đủ lúa đúng hạn, bà và toàn bộ gia tộc Lê Công sẽ chịu án "tru di tam tộc".

Trước sự hoang mang của dòng họ, bà Phú vẫn bình tĩnh trấn an. Sự đánh cược bằng mạng sống của bà đã nhận được cái gật đầu từ triều đình. May mắn thay, nhờ phù sa sau lũ và sự đồng lòng canh tác của người dân để trả ơn bà, mùa màng năm sau luôn bội thu. Bà Phú giữ đúng lời hứa, trả lúa không thiếu một cân, bảo toàn tính mạng cho cả dòng tộc qua nhiều mùa lũ dữ.

Di sản của người phụ nữ "vạn người mê"

Không chỉ cứu đói, bà Huỳnh Thị Phú còn là một "mạnh thường quân" giáo dục và y tế: Xây nhà trị bệnh, mời danh y về chữa trị miễn phí cho dân nghèo. Mở lớp dạy chữ: Thuê thầy dạy chữ Nho để trẻ em biên giới không bị thất học. Di dời Đình Châu Phú (1926): Khi thực dân Pháp định phá đình để xây bệnh viện, bà đã đứng ra vận động nhân dân đóng góp, chuyển ngôi đình đến vị trí đầu chợ Châu Đốc ngày nay để giữ gìn nơi thờ tự Nguyễn Hữu Cảnh.

Dòng họ Lê Công vì thế được triều đình nhà Nguyễn ban đặc quyền thờ tự Thượng đẳng Đại thần Nguyễn Hữu Cảnh ngay tại phủ thờ của gia tộc – một vinh dự hiếm có dành cho một dòng họ dân sự.

Câu chuyện về bà Huỳnh Thị Phú không chỉ là giai thoại về lòng nhân ái, mà còn là bài học về bản lĩnh của người phụ nữ Nam Bộ: quyết đoán, dám làm dám chịu và luôn đặt vận mệnh của nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

Báo Tây chỉ ra 'nơi người Việt thực sự đi du lịch' Châu Sa07:40:32 21/12/2025Không phải những điểm đến đông đúc, tạp chí Mỹ cho rằng trải nghiệm trọn vẹn nhất khi du lịch Việt Nam là những nơi người bản địa lựa chọn.