Bí Ẩn Vòng Trăng Khuyết và Sức Mạnh Thủy Triều

Mặt Trăng , vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái Đất, luôn là một nguồn cảm hứng và bí ẩn đối với nhân loại. Hình dáng thay đổi của nó, từ tròn vành vạnh đến mảnh khuyết như lưỡi liềm, cùng với khả năng điều khiển thủy triều trên khắp các bờ biển.

Pha Mặt Trăng: Từ Tròn Đến Khuyết

Hiện tượng Mặt Trăng khuyết xảy ra do sự thay đổi góc nhìn của chúng ta đối với phần bề mặt Mặt Trăng được Mặt Trời chiếu sáng, khi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất. Khi Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời nằm thẳng hàng, ta sẽ thấy trăng tròn (toàn bộ bề mặt hướng về Trái Đất được chiếu sáng) hoặc trăng non (Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất, phần được chiếu sáng quay đi).

Tuy nhiên, khi Mặt Trăng di chuyển đến vị trí tạo thành một góc chín mươi độ so với Mặt Trời (nhìn từ Trái Đất), chỉ một nửa vầng trăng được chiếu sáng hướng về chúng ta. Hiện tượng này được gọi là bán nguyệt đầu tiên hoặc bán nguyệt cuối cùng. Mỗi ngày tiếp theo, Mặt Trăng tiếp tục di chuyển, khiến hình dạng nó xuất hiện trên bầu trời thay đổi dần, từ bán nguyệt trở thành mảnh khuyết mỏng manh như thanh đao, rồi biến mất (trăng non) và lặp lại chu kỳ.

Thủy Triều: Nhịp Đập Của Đại Dương

Sự lên xuống của thủy triều - hiện tượng nước biển dâng cao và rút xuống theo chu kỳ - là kết quả của lực hấp dẫn chủ yếu từ Mặt Trăng và một phần từ Mặt Trời.

Khi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, lực hấp dẫn kéo nước biển trên đại dương. Phía Trái Đất gần Mặt Trăng nhất sẽ chịu lực kéo mạnh hơn, tạo ra một khối phình nước. Đồng thời, một khối phình thứ hai cũng xuất hiện ở phía đối diện do lực ly tâm và lực hấp dẫn yếu hơn ở đó. Hai khối phình này chính là nguyên nhân tạo ra thủy triều cao, khởi nguồn từ đại dương và tiến vào bờ biển.

Ảnh Hưởng Của Mặt Trời Đến Thủy Triều

Mặt Trời cũng đóng góp vào sự thay đổi của thủy triều. Hai lần mỗi tháng, khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất thẳng hàng (tức là lúc trăng tròn hoặc trăng non), lực hấp dẫn của Mặt Trời sẽ cộng hưởng với lực kéo của Mặt Trăng, khuếch đại hiệu ứng phình. Điều này tạo ra triều cường, khiến thủy triều cao lên cao hơn và thủy triều thấp xuống thấp hơn mức bình thường.

Ngược lại, bảy ngày sau, khi Mặt Trăng tách ra khỏi Mặt Trời và tạo thành góc chín mươi độ (tại pha bán nguyệt), lực hấp dẫn của Mặt Trời tác động vuông góc, làm giảm hiệu ứng phình. Kết quả là hiện tượng triều kém, khiến sự khác biệt giữa thủy triều cao và thấp ít cực đoan hơn trong suốt thời gian này.

Quỹ Đạo Elip và Các Hiện Tượng Đặc Biệt

Quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất không phải hình tròn hoàn hảo mà là hình elip (như nhà thiên văn học người Đức thế kỷ XVII đã phát hiện). Điều này khiến khoảng cách giữa hai thiên thể thay đổi:

Điểm cận địa: Điểm gần Trái Đất nhất.

Điểm viễn địa: Điểm xa Trái Đất nhất.

Khoảng ba hoặc bốn lần mỗi năm, trăng tròn trùng với điểm cận địa, tạo ra hiện tượng mà truyền thông gọi là "siêu trăng". Mặt Trăng ở gần hơn này tạo ra thủy triều đặc biệt cao và đặc biệt thấp. Ngược lại, khi Mặt Trăng ở điểm viễn địa, lực kéo yếu hơn, có thể dẫn đến hiện tượng triều yếu bất thường, như đã từng xảy ra trong lịch sử quân sự tại trận Tarawa, nơi thủy triều gần như không lên do Mặt Trăng ở xa nhất.

Ngoài ra, địa hình của Trái Đất cũng đóng vai trò quan trọng. Các lục địa và độ sâu bờ biển thay đổi dòng chảy và tốc độ dâng/rút của thủy triều.

Dù ở gần hay ở xa, sức hút vô hình của Mặt Trăng vẫn tiếp tục định hình đại dương và làm thay đổi diện mạo bờ biển của chúng ta mỗi ngày.

'Giếng nước thần' Đồng Văn: Giải mã 'bí mật' của nguồn sống từ trong lòng đá An Huy18:55:12 19/09/2025Cao nguyên đá Đồng Văn, một kỳ quan địa chất với những dãy núi đá vôi khô cằn, luôn phải đối mặt với nỗi lo thiếu nước. Trong bối cảnh ấy, giếng nước thần xuất hiện như một báu vật, là câu chuyện cổ tích có thật từ lòng đá.